21. 2. 2024
Ochrona elektrostatyczna w praktyce: wyposażenie stref EPA
Ochrona podzespołów i urządzeń elektronicznych przed wyładowaniem elektrostatycznym (ESD – Electrostatic Discharge) jest w dzisiejszych czasach koniecznością. Wyładowanie elektrostatyczne może uszkodzić, a nawet zniszczyć wrażliwe podzespoły elektroniczne, co w skali światowej powoduje koszty rzędu miliardów dolarów. Aby temu zapobiec, ważne jest wyposażenie środowiska pracy w tzw. strefy EPA (Electrostatic Protected Area). Podstawowymi elementami takiej ochrony są opaski ESD na nadgarstek, podłogi ESD oraz inne specyficzne elementy. W tym artykule zajmiemy się podstawowymi założeniami wyposażenia stref EPA oraz normami dotyczącymi ochrony podzespołów elektronicznych przed wyładowaniem elektrostatycznym.
Czym jest strefa EPA?
W projekcie ograniczania ESD trzeba uwzględnić wiele aspektów. Jednym z głównych elementów ochrony przed ESD jest obszar EPA (Electrostatic Discharge Protected Area). Jest to obszar, w którym można manipulować wrażliwymi elementami przy akceptowalnym ryzyku. Mogą się w nim znajdować wyłącznie przedmioty, które zapobiegają powstawaniu ESD. W żadnym wypadku nie mogą się tu znajdować żadne izolatory (papier, niezabezpieczone tworzywo sztuczne, guma itd.). Taką strefę może stanowić cały budynek, całe pomieszczenie lub tylko jedno stanowisko pracy.
Oznakowanie i wejście do obszaru EPA
Strefa EPA musi być widocznie oznakowana tak, aby była wyraźnie odróżnialna od reszty zakładu. W prostych przypadkach do wyznaczenia granicy strefy EPA stosuje się czarno-żółte taśmy wyznaczające na podłodze. Wadą tego rozwiązania jest to, że taka strefa nie jest w żaden sposób chroniona przed nieuprawnionym wejściem.
Dlatego częściej stosuje się fizyczne bariery, aby uniemożliwić wejście do strefy osobom nieupoważnionym i nieprzeszkolonym. Częścią wejścia do obszaru EPA jest bramka, która umożliwia wejście tylko osobom, których opór w systemie mieści się w wartościach określonych przepisami. W praktyce oznacza to, że osoba ma na sobie odzież ESD, obuwie ESD oraz opaskę ESD. Następnie jest testowana pod kątem spełnienia określonych parametrów i dopiero potem umożliwia się jej wejście do strefy EPA.
Obszar wyposażenia EPA
W obszarze EPA mogą znajdować się wyłącznie przedmioty, które pomagają odprowadzać ładunek elektryczny, a jednocześnie zapobiegają jego powstawaniu. Do takich przedmiotów należą:
- meble ESD (krzesła, stoły, blaty robocze, lampy, ..),
- podłoga ESD,
- narzędzia ESD,
- materiał opakowaniowy ESD i inne.
Każdy z tych elementów przyczynia się do zmniejszenia ryzyka ESD. Im więcej elementów firma stosuje w swoim programie ograniczania ESD, tym bardziej minimalizuje ryzyko ESD. W zakładach motoryzacyjnych i innych zakładach produkcyjnych, które pracują z wrażliwą elektroniką, wykorzystuje się maksymalną liczbę elementów, ponieważ ochrona podzespołów elektrycznych jest tam wyjątkowo ważna.
Ponadto strefy EPA są regularnie kontrolowane i audytowane, aby zapewnić, że są wyposażone wyłącznie w przedmioty pomagające zmniejszyć ryzyko ESD. Surowo zabrania się posiadania w tych strefach jakiegokolwiek przedmiotu lub materiału, który mógłby spowodować wyładowanie.
Który z elementów ochronnych wybrać?
Jak wspomniano powyżej, każdy z elementów przyczynia się do zmniejszenia ryzyka ESD. Jeśli jednak zamierzasz zdecydować się na przysłowiową minimalną ochronę, która przyczyni się do maksymalnej ochrony przed ESD, to zalecamy przynajmniej obuwie ESD, opaskę ESD oraz podłogę ESD. Podłoga ESD ma tę zaletę, że oprócz skutecznego odprowadzania powstałego ładunku zapobiega jego nadmiernemu gromadzeniu się. Dla wyobrażenia – osoba chodząca zimą po dywanie może zgromadzić ładunek o napięciu nawet do 35 000 V! Natomiast dobrej jakości podłoga ESD zapobiega powstaniu ładunku o wartości wyższej niż 100 V.
Podłoga ESD w strefie EPA: uziemienie i konserwacja
Aby podłoga ESD w strefie EPA działała, musi być podłączona do uziemienia. Przy płytkach Fortelock ESD pod podłogą układa się czarną taśmę uziemiającą o nominalnym wymiarze 70 × 0,1 mm. Zużycie taśmy wynosi w przypadku ESD powierzchnia × 2,8 m, a w przypadku XL ESD powierzchnia × 2,2 m. Do uziemienia budynku podłogę podłącza się zestawami uziemiającymi: 2 sztuki do 60 m² i 1 sztuka na każde kolejne 30 m². Podłączenie wykonuje wykwalifikowany elektryk.
Do konserwacji używaj środka przeznaczonego do podłóg ESD, np. Dr. Schutz ESD Floor Cleaner, który nie pozostawia powłoki. Właściwe środki czyszczące nie tworzą warstwy izolacyjnej, która zakłócałaby odprowadzanie elektryczności statycznej.
Regularna kontrola
Wyborem właściwego produktu program ograniczania ESD bynajmniej się jednak nie kończy. Wręcz przeciwnie. Każdy produkt należy regularnie kontrolować, aby zapewnić, że z biegiem czasu nie utracił swoich właściwości ESD. Dlatego program ograniczania ESD musi określać, jak często dany przedmiot będzie kontrolowany i w jaki sposób będzie to przeprowadzane.
W tym względzie przydatna jest europejska norma techniczna EN 61340 – Ochrona podzespołów elektronicznych przed zjawiskami elektrostatycznymi. Dla każdego przedmiotu podaje ona, jakie parametry musi spełniać, gdy jest włączony do systemu. Jeśli masz prawidłowo podłączoną podłogę, to również po pewnym czasie musi ona spełniać Rg < 1 × 10 Ω (opór względem ziemi). Testowanie przeprowadza przeszkolony koordynator programu ESD.
Co należy skontrolować?
Krótko mówiąc, wszystko. Wszystkie przedmioty znajdujące się w strefie EPA należy regularnie kontrolować. Jeśli nie przejdą testów lub nie spełniają wymagań, muszą zostać usunięte ze strefy.
Kompleksowy program
Każda firma tworząca strefę EPA musi opracować program, w którym wyznaczy osobę odpowiedzialną za przestrzeganie ustalonych przepisów, którą jest zazwyczaj koordynator programu ESD. Osoba ta musi:
- zdefiniować wymagania dotyczące wyposażenia strefy,
- wyznaczyć pracowników odpowiedzialnych za wejście do strefy,
- zapewnić przeszkolenie i regularne doszkalanie osób uprawnionych,
- opracować instrukcje pracy w strefie EPA,
- zaproponować harmonogram badań przedmiotów w strefie EPA. Po każdym takim badaniu powinien nastąpić raport potwierdzający zgodność z ustalonymi parametrami.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o programach EPA w zakresie ESD i ograniczania emisji, nie wahaj się skontaktować z nami pod adresem info@fortelock.cz.
NAPISZ DO NASNajczęściej zadawane pytania
Co to jest strefa EPA?
EPA (Electrostatic Protected Area) to obszar, w którym można manipulować wrażliwymi podzespołami elektronicznymi przy akceptowalnym ryzyku wyładowania elektrostatycznego. Mogą się w nim znajdować wyłącznie przedmioty, które zapobiegają powstawaniu wyładowań, a nie izolatory, takie jak papier, niezabezpieczone tworzywo sztuczne czy guma. Strefę EPA może stanowić cały budynek, pomieszczenie lub jedno stanowisko pracy.
Jak oznacza się granicę strefy EPA?
Strefa EPA musi być widocznie oddzielona od reszty zakładu. W prostych przypadkach wystarczy czarno-żółta taśma wyznaczająca na podłodze, ale nie chroni ona przed wejściem osób nieupoważnionych. Dlatego częściej stosuje się fizyczne bariery z bramką wejściową, która wpuszcza tylko osobę, której rezystancja systemowa w odzieży ESD, obuwiu ESD i z opaską odpowiada przepisom.
Jakiego minimalnego wyposażenia potrzebuje stanowisko w strefie EPA?
Jako minimum zaleca się obuwie ESD, opaskę ESD i podłogę ESD. Podłoga nie tylko odprowadza ładunek, ale też zapobiega jego gromadzeniu: dobra podłoga ESD nie pozwoli powstać ładunkowi powyżej 100 V, podczas gdy człowiek na dywanie może naładować się nawet do 35 000 V. Wyposażenie uzupełniają meble ESD, narzędzia i materiał opakowaniowy.
Jak często kontroluje się wyposażenie strefy EPA?
Regularnie, według harmonogramu, który określa program ograniczania ESD. Kontroluje się wszystkie przedmioty w strefie EPA, a te, które nie przejdą testu, trzeba ze strefy usunąć. Parametry, które muszą spełniać poszczególne elementy systemu, podaje norma EN 61340. Testy przeprowadza przeszkolony koordynator programu ESD.
Kto w firmie odpowiada za strefę EPA?
Zwykle koordynator programu ESD. Definiuje wymagania dotyczące wyposażenia strefy, wyznacza pracowników uprawnionych do wejścia, zapewnia ich przeszkolenie i regularne doszkalanie, przygotowuje instrukcje pracy w strefie EPA i układa harmonogram badań. Po każdym badaniu powinien powstać raport potwierdzający zgodność z ustalonymi parametrami.
Gdzie najczęściej tworzy się strefy EPA?
Przede wszystkim w firmach, które pracują z wrażliwą elektroniką, typowo w przemyśle motoryzacyjnym i elektrotechnicznym. Zakłady produkcyjne wykorzystują tam zwykle maksimum elementów ochronnych, ponieważ ochrona podzespołów ma dla nich kluczowe znaczenie. Płytki Fortelock ESD leżą na przykład w hali produkcyjnej Mercedes Benz na Węgrzech, co pokazują realizacje w pomieszczeniach ESD.